1. Unipkahait
Umani makpiraqmi ikayutihakhi iliugakhimayut ikayutihakhi nanminikarufi nanminikakvihafingnik. Naunaitkutiit titirakhimayut aturafingnik ayuknaitunik audlarutihainik nanminikaktuhanun. Ilangit atulimaitafi huna titirakhimayut kihimi. Naunaiyakniaktakhi kanugiyutihainik nanminikaktuhamik audlaktitumayafingnik.
Atauhiik ilituriyahakhi audlaktipkaiyutihainik nanminikakvikhafingnik ilihimayakhakhi adjikutainik ukagiyutihanik ilitugihimaktakhakhi una ukauhiitut ilitugipkakpaktatigut ihumatuyutikakat hakugiktuk. Ihivgiuktakhakhi nunami humi tikitumayafingnik; audlakyumiktaktunik niuvikiviknik nunafingnilu nanminikakviknilu; akiraktikhi kanugiliulikata? Adlaniklu audlautihafingnik nanminikakvikhafingniklu.
Amihuut ihivgiugutihanik hailikiyut ilifingnun uvatuut tairuakluhi tapkununa makpiganiklu, Kagitauyakkut aturaghainiklu, uqaqatirilugit nanminikakvikmi, ukakatigilugit atukatayuhaniklu, ‘ilituginahuakluhi’ nunafingnilu, hivayakpaklugitlu Kanatami Nunavunmi Nanminikaktunik Havakhainik Iglukpakyuanilu.
2. Uktuktinatin audlaktiptipkaitinatin
Uktuktinatin audlaktiptipkaitinatin ihumayuhauyutikaktutiit ukuninga:
- Audlaktipkainagiakalikihiuk nanminihafingnik?
- Nanminikakvikhamikkut ilihautikakihi?
- Upalungaiyakniakiit ighiinakhimaitumik havainakniakihi, maniliugutihafingniklu havakpiakniakihi nanminikakvikhi audlagutikaligumaktuk?
- Amihuut nanminikakviit havakhiimakpaktut maniliugutikaluangitutik audlaliharangata. Manikaluangitumik havakhimakniakihi kakugugalungitumunlunin adlamiklunin maniliukvikakihilunin?
- Nunami humi naunaiyakiuk, hanalgutihaniklunin aturaghaniklunin hailikinakatlunin ilingnun tapkua?
3. Kanuktut havaqaqtuhauviik?
Elvit kina hivolikpak takoniaktat – piliktinatit opalongaiyaotinik ehomagiaknik nanminikhaknik – ona havkti Nunani Pivaliayulikiyi Havakti(CEDO). Ona CEDO ekayukniaktatit naonaiyaklotit honanik. Havaatik ekayukniaktatit nanmininigomagovit opalongaiyaktinia-gatit ekayuklotitlo. Hivayaklogo Nunakni afisiani okoa CEDO nunakni hamlatkoni.
Audlaktipkaiyutikarumarufi nanminihafingnik kituluami havakhami, hivayaktakhakhi
Nunavunmi ayuitiaktumik havakvikmitumiklunin katimayiimunlunin, (uvatuut: Nunavunmi
Pulakviinun). Ilituriumafarufi naunaitkutihainun kituluamun havakhanun kablunangungituni
havakhainun meghuuyautihanun hanaugahanunlunin, uyagaghiuktununlunini, pulakviinilunin, ikalukhiuknikkutlunin adlaniklunin, hivayainariaqaqtakhi Kanatami Nunavunmi Nanminikakvingini Iglukpakyuamingmi hivayainariaqaqtakhi.
Kulanitumik havakhamik inirufiuk, ihumaliuktuhauyuhitauk kanugitumik audlaviihafingnik havakviknituhamik naunaiyaktahakhitauk kanugituhamik naunaiyaktakhakhi. Hitamanik adlakiinik titiraktuhanik malilikiyiini titirakhiktuhat nanminikakvikhanik iliugakhiktinagit:
- Avalitumik Nanminikaktuk – numiktigiyuta uva avalitumik ittutiit munagiyiuyutiitlu ahivangitutitauk maligaliuktinin nanminikakviknin. Ilvit avalitumik avatkuyutikakata pihimainagiakaktatiitlu tamainiktauk ihumaliugutihanik ihumaliuktahakhitauklu akituvalangituktauk iliugagiami ayuknaitkiat adlanin titirakhiktuhanintauk. Ayuknahiyutikainaktaktut ukununa kina kuatlikiyutikakluni akilikuiyutikaktaktut nanminikakvingnun, kuatlikiyuiyutikaklutik akilikuiyutikaktaktutlu ilifitauk akiliktuhauyuhi. Uvalu, akiliktakhakhi tamainik akihainik havakhanunlu, maniktakpaktafitauk iliugakatauyuhauyut manikkut unguvakvikmi manilikiyiinun.
-
Panagiiktuhanun – Uvani atauhikmiklunin amihuuniklunin katitutik nanminikalikhutik. Adjikutavya avalitumik nanminikaktumin; kihimi, amigaitkiat atauhiimin munagiyutikaktut, amihuukmata havaktihat. Titirakhimayut angigutainik tamaita panagiit munagiyutihainiklu ighiinakhimaitumiklu havaktiuyuhatlu.
- Co –op –kut Havakpata – Ukununa nanminikakviit amihuunik katitutik inukaktut (ikitkianik talimanik) iliugaiyamingnik nanminikakvikmik ihuagiyutihainik tamaita ilakatauyunun talvani havakvikmi. Nunami havakpaktut malguuknik kavamakakhutiktauk havakpaktut, katimayiinin meetiutaininlu. Audlaktipkaiyutihainik akiit pinakpaktait avatkuyutihanik niuvikpaktaitnin katimakatauyuninlu tamaitatauk katimakatauyut avatkuyutait tuniyuhat naunaiyakhikpaktut kafitallanik akilikhimavaktainik aviktuhanik akilikhiyutihainik naunaiyakhikpaktut. Pingahunik co-op nanminihakaktut: ukununa havaktininlu, nautianik nauyiiniklu niuvikiyiiniklu.
- Havakviit Iliugakhiktut – Iliugaiyutait tapkununa nanminikaktuhamik akitutkiat akiit audlautihainik, amigaitkiyaublutik makpigakkut havakhanunlu havaktihakaktuhatauk amihuuniklu, nakuyutikaktut Havakviit Iliugakhiktut. Iliugaiyutikarufi nanminikakvikhafingnik, nanminikakvikhi munagiyutikaktut ahivakluakhimayutuut ittut maligalikiyiinin, kanugunagutaitumaktut katimayiitlu avatkuyutihanik avikhikatauyuhaniklu. Atukiktiit akilikulimaitait avikhiyuktunun avatkuyutinik kihimi katimayiit akilikuyauvaktut. Manikkutauk unguvautihainik akikitkiamik unguvakhikpaktut maniit Havakviit Iliugakhiktut. Atauhiikmi namagiyutikakpaktut ukununa havauhiinin Havakviit Iliugakhiktut ayuknaitkiat katitigiami akituyunik atugaghainik ayuknaitkiat adlanin havakviin audlaviinin nanminiakaktunin.
Kanugitumik nanminikakvikhafingnik audlaviihainik mihigiyutikakniaktut ukunanga atanitunik:
- Inmikkut Atukiutinin mihigiyutikakniaktut – Kafitallahamik piumavihi atukiutinin nanminikakviit ayuhautikalikata;
- Manikkut Unguvakhiutihakkut – tamaita adlakiiktut Manikkut Unguvakhiktuhakkut;
- Ayuiyutainin Atukpaktainin – Ilihimavihiuk audlarutihafingnik nanminikakvikhafingnik ilifingnik ayuitpihiuklunin adlanunlunin ikayukhiktuhauvit.
Naunaiyarukni kanugitumik nanminkakvikhafingnik audlaktipkaiyumayangnik, ihivgiuktuhauyutiitauk tafumuna nanminikakvikhamik piumayangnik. Ihivgiuktuhauyuhitauk naunaiyagiami kituluanun ukiukaktunun niuvikiyutikagumavihilu piumayutikakatalunin niuvikiyutiginahuaktahilunin, adlaniklu uvalu nakutkiamik nunamituhamik nanminikakvikhafingniklu.
4. Ilihimayunga kanugitumik nanminikakvikhamik audlaktipkagiamni, kanuktutauk?
Ihumaliugufi kanugitumik ayuknaitumik nanminkakvikhafingnik audlaktipkaiyumayangnik, ilifi ihuahaiyuhauyuhi nanminikakvikhami upalungaiyautihamiklu, naunaiyagiami ihumagiyafingniklu, naunaitkutiniklu manilikutihafingniklu upalungaiyautikaktuhat. Nanminikakvikhami upalungaiyautikaktuhat, hivulikpakmiklu, naunaiyagiami ihumagiyafingnik namakpata atugiami. Ilitugipkaktaitauklu tapkununga manilivikhanun audlaktipkainiaktakhi nanminikakvikhakhilu humilu maniit tuniyutainin akiliutiginiaktahafingniklu, ilifingnuntauk naunaitkutiginagiakaktahi audlaktipkaligufiuk nanminikakvikhafingnik. Nanminikakvikni upalungaiyautihat ilakatauyutauk naunaitkutihainik atani titigakhimayunik:
- Atanini Naitumik Titirakhimayut/Nanminikakvikmi Naunaitkutinik
- Havakham Akiihainiklu Havakham Maniliugutihainiklu
- Tamayatlunin/Havakhatlunin
- Niuvikinikkut
- Havakhamun Havakhiktuhanik
- Atanguyahakaktuhat
- Havaktihakaktuhatlu, Ilihautihaniklu Ayuihautainik Ihivgiukhiktuhatlu
- Havaktiuyugaluanin Ilitugiyutait
- Manilikiyutainik Hivunihami Atugaghainik
- Adlanik Naunaitkutihaniklu
Adlanik naunaitkutihanik Nanminikakvikni upalungaiyautihaniklu adlanik uktunguagutikakhutiklu upalungaiyautihaniklu, hivayainagiakaktakhi ukuat CNBSC makpiganginik Nanminikaktunik Upalungaiyautihanunlunin uvanilunin Havakatigikhutik Nanminikakvikni Upalungaiyautihainik Kagitauyanguami titirakviani talvani http://www.cbsc.org/ibp/.
5. Ihumaliukhimayunga kanuktutauk manilikiniakigit?
Amihuunik havakviinun humi nanminikakniaktunun Nunavunmi upainagiakaktait manilikiutihainik piumaktut. Itkaomalotit tamaita havakviit allatkiinik manikhakvikhanik (maniinaknik ovalo elivit naopkakpaliayakhanik, atoktipkaklotitlo maniknik keenaoyanik(ailifaagiakangitot).
Nalvanginagiakaktakhi manilikiviihanik hamani.
6. Upalungaiyautikaliktungalu manikalikhungalu, adlaniktauk havaktuhauviik?
Havakumalirufiuk nanminikakvikhafingnik, atugaghanik maliktuhauyuhilu laisihafingniklu piyahafingniklu. Ukuat atugaghat adlakiiktut kanugiyutainin nanminikakviininlu nunami humitumiklu kafinik atugaghakaktut ighiinaktuhaungitumik havakhiktuhat. Naunaitkutihait ukununalu adlanik titirakhiktuhanik naunaitkutihatlu hivayaktuhaniklu naunaitkutihat nalvakhinagiakaktut Aturaghaniklu Laisihanik Havakviiniklu Naunaitkutikaktut kagitauyami titirakviinilunin Kanatami Nunavunmilu Nanminikakviini Havakvini Iglukpakyuanginilunin.
- Hamlatkuni Laisikakviitlu, Nunamituhanik Iglukpakyuanik Naunaiyakviitlu Bailakkutlu - Iliurarumarufiuk nanminikakvikhi nunaliimi Hamlakaktumilunin, Inutkukitunilunin, Inugiaktunilunin Inugiakpiaktumilunin nunami laisihafingnik piyuhauyuhi hamlanganin. Kiniktahakhi nunafingni iglukpakyuahanik napavikhainik ihuahaktikakatalunin bailakakatalunin humi iliugaiyumayangnik nanminiakakvikhafingnik. Adlanik naunaitkutihanik hivayainagiakaktakhi hamlakhi.
-
Havaktinun Ikayuktiit WCB -kut – Uminga piyuhauyuhi Naunaitkutihamik Atuinaktaktainik havaktiinunlu atanguyainunlu audlaktipkaitinahiuk nanminikakvikhafingnik. Ukuatlu piyakhakhi laisiniktinahilunin adlanik havakhimagutihafingniklunin laisiniktinahilu (uvatuut Anguniaktipkaiyutihainik Kablunananun kitkununlunin). Titirarumarufi atihafingnik, hivayainagiakaktakhi Havaktinun ikayuktinun WCB -kunun.
-
Titiralirufiuk Nanminikakvikhakhi - Tamaita nanminikaktutlu avatkuyutaitumik manikkut havakviitlu havakumayut Nunavunmi titirakhimayuhat Nunavunmi Maligalikiutni Titirakviini.
-
Nanminikakvikni Namba – Nanminikakvikhafingnik Nambahanik pihuhauyuhi ayungnaityutihainiklu munagiyutihainiklu kanuktut havakatigiyutainik kavamatkununlu. Nanminikakviuk Namba naunaiyaktait hitamanik angiyunik Manikkut Unguvakviini nanminiakakvingmingni tutkumavikaktut manilikutigiyutainiklu talva: havakviini maniit unguvakhikpaktutlu, tamayanik audlaktipkaiyutainiklu, manihakhainiktauk unguvautikakhutiklu, ukuningalu GST/HST. Adlanik naunaitkutihanik pinagiakaktuhi Kanatamin Custom uvanilu Manikkut Unguvakviinilu.
-
Manighainin Unguvautainik – Una Unguvakhikpaktut maniit manihakhainin atanguyait havaktiit katitiktahait tamatkiklugit. Nanminikakviit Nunavunmi titiraktahait 21 -ni ubluni akiliktinatigit havaktihainun. Adlanik naunaitkutihanik pinagiakaktakhi ukunanga Kinnauyakkut Manilikiyiinin Kavamatkunin Titigalikiutni havakviinin.
- Hamlatkuni Nanminikaktunik Unguvakhiktuhat Maniikkut – Ilangit nunaliit akilikuitaktut nanminikaktuni manikkut unguvautihanik naunaiyakhiinakpaktut % akilikatautainin nanminikakvikmi iglukpakyuafingnin. Hivyainagiakaktakhi hamlakhi adlanik naunaitkutihani ilitugiiumagufi information.
Ukuat havakumangitkufiuk havangitaktakhi kihimi havakuyauyut ilifingnun havakumagufiuk:
-
Akiliktuhat Manihakvikhat – Ukuninga akiliktuhaugufi akiliktakhakhi Akiliktuhanik Manihakvikhatlu Atihaniklu Akiliktuhat Manihakvikhat havaliktihahi. Akiit adlakiiktut kanugiyutaininlu uktutilanginin nanminikakvifingninlu naunaiyakhikpakmata. Hivayainagiaqaktakhi nunaliifingni Akiliktuhat Manihakvikhat havakviinun naunaiyagiami naunaitkutihanik adlanik.
-
Kituluanik Nanminikaktunik Aturaghakaktut – Kanugitkaluakluni nanminikakvikhakhi audlaktipkaliktakhi, adlaniklu havakhanik havaktuhauyuhilu laisihanik piyuhauyuhilu. Uvatuut, nanminikakviit nikinik kivgakrahuaktunik aniaktailinaktuhanik ihivgiuktimin ihivgiukhiktuhatlu ikualaktailinikut ihivgiukatauyuhatlu. Audlautihainik kablunanun anguniaktipkaiyutihainik laisiniktuhat tapkununa.
-
Havauhiikut Ihuiyutikaktunun Ikayuktiit - Audlaktipkailirufiuk nanminikakvikhafingnik aghuknatkiat ilihimayami maligaghainik naunaiyaktait havauhiihanun atugaghainik havaktihanun. Uvani Maligagmi naunaiyaktait inminun pihimainagiakaktainik atanguyanunlu havaktinunlu Nunavunmi. Maligaghaklu naunaiyaktaitlu atugaghainik ihivgiukhiktunun ihuigiyauyuniklu. Atugaghait Havauhiikut Ihuiyutikaktunun Ikayuktiini Atanguyam munagiyahaitlu ihumaliuktiulunilu ihuigiyutainik atanguyaninlu havaktinunlu ukununa inmikkut pihimainagiakaktainiklu munagiyahainiklu ihuahaiyiihauyuk. Adlanik naunaitkutihanik hivayainagiakaktakhi Maligalikiyiikunun.
-
Hivuganaktuhanik Ayuhautikakata Ihuahakhiktuhat – Audlaktipkaitinagit nanminikakvikhamik aghuknatkiat ilihimayami atugaghaniklu mihiginahavait havaktihi. Adlanik naunaitkutihanik pingiakaktakhi ukunanga Havaktihanun Ikayuktinun WCB -kunun.
Ukuatlu ihuahakhiktuhat angmaktinatigit nanminikakvikhafingnik, aniaktailiyutihaniklu, ikualaktukakatalu hivuganaiyutihainik kungiakhiktuhat angmaktinatigit nanminikakvikhafingnik. Ikualaktuqaqatalu hivuganaitumik havakhaniklu, hivayainariaqaqtakhi Atanguya Kaptigiyiimun. Aniaktailiyutihanuntauk nanminikakvikhafingni, hivayainariaqaqtakhi Aniaktailinikkutlu Inulikiyiikununlu.
-
Tamayahanun Akilikataknikkut – Adlanun akilikataktipkainginariaqaqtakhi nanminikakvikhi (nanminikakluhilunin akilikataknikut tamayahaniklunin), hivayainagiakaktakhi havakvianun akilikatakviini naunaitkutikaktutlu havakhutiktauk tamaknun namininunlu akilikatayuktununlu akitumik ikayuinagiakaktahi.
-
Havakuyauyunun Titirakhiktuhanik – titirakvikaktut nanminikakviit kantulakaklutik titirakvikaktut havakuiyutihainik kitunik.
-
Nunavummi Nangminiqaqtunik Ikatuji (NNI) – una havaak ikayutingit titiraktait Nunavut Kavamat (GN) kantulaliugutihainik havakuyauvaktut (akihaktuknikmik adlangutihainiklu havaniktipkaiyutihainiklu) ikayutihainik nunamiutanun, Nunavunmilu Inuinainun havakviinun talvuna tamayahainiklu havakhainiklu ikayugumaktait GN – kununlu inuit tamainunlu akituvalangitunik akiikaklutiklu. Hivayainagiaqaqtakhi Hanayiit Kavamatkunun Havakvianun ilitugiumafagufi adlanik naunaitkutihanik.
-
Inuit Havakviit Titirakviit (Naunaikvik 24) – Titirakhimayumi naunaikvikmi Nunavunmi Nunataktuni Angirutaini, ikayutini titirakhimayut tapkununga kavamatkunun kantulakhanun kantulaniktipkaiyuthat Inuinainun nanminikaktunun Nunavunmi kantlulaliuligangata. Ukuat NTI –kut tuyukpaktait Inuit Havakviit Titirakviit ilitagiyaublutik Inuit Havakviinik titirakhimayumi naunaikvikmi 24. Titiraktuhaurufi, hivayaktakhakhi NTI –kut Nanminikaktunik Hanayiit Havakviat.
|